Tematy »
Teoria Jana Dzierżona

         Urodzony w polskiej rodzinie w Łowkowicach k. Kluczborka, ukończył studia teologiczne na Uniwersytecie Wrocławskim i w 1834r. przyjął święcenia kapłańskie. Pracując głównie wśród polskojęzycznych parafian w Karłowicach w powiecie brzeskim, był jednocześnie pasjonatem pszczelarstwa. W 1884r. powrócił do Łowkowic, gdzie do końca życia mieszkał i pszczelarzył z bratankiem Franciszkiem.

            Jan Dzierżon zastał hodowlę pszczół, w ogromnej mierze opartą na gospodarce naturalnej, ekstensywnej, prowadzoną do połowy XIX wieku w nierozbieralnych ulach słomianych i pniowych. Nadał pszczelarstwu nowy impuls wprowadzając do tych uli drewniane listewki „snozy”, co „uruchomiło” gniazdo pszczele. Pszczoły bowiem „ciągnęły” od nich pojedyncze plastry, które po odcięciu od bocznych ścianek można było wyjąć, jak to jest w dzisiejszych ulach ramkowych.
Podsumował wcześniejsze próby innych pszczelarzy, budując nowoczesny ul skrzynkowy, który stał się pierwowzorem późniejszych konstrukcji.

            Rozgłos światowy przyniosła ks. Dzierżonowi, ogłoszona w 1845r. teoria parthenogenezy (dzieworództwa) pszczół, dotycząca rozmnażania się tych owadów. Hipoteza ta udowodniona przez przeprowadzenie badań nad krzyżówkami pszczół miejscowych ze sprowadzonymi przez Niego pszczołami włoskimi, początkowo spotkała się z opozycją w środowisku pszczelarskim i naukowym. Została potwierdzona dopiero na kongresie przyrodników w 1906r. w Marburg.

            Uczestnicząc aktywnie w międzynarodowych wystawach i zjazdach pszczelarskich, propagował nie tylko zasady racjonalnej gospodarki pszczelej i swoje odkrycia, lecz także samą hodowlę przynoszącą liczne korzyści i zyski człowiekowi.

         Zasługi Jego zostały wysoko ocenione przez współczesnych. W 1872r. otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Monachijskiego w 400 rocznicę powstania tej uczelni. Spłynęły nań zaszczyty: wiele wysokich odznaczeń państwowych z różnych krajów, medali i dyplomów honorowych. Jego książki i artykuły tłumaczone na kilka języków. Setki pszczelarzy, redaktorów i naukowców utrzymywało z nim kontakt korespondencyjny, zaś na słynnych „wędrownych” zjazdach pszczelarzy Europy Środkowej był zawsze postacią czołową.

         W zbiorach naszego Muzeum posiadamy liczne pamiątki osobiste, w tym listy pisane w języku polskim i niemieckim, dyplomy, odznaczenia, fotografie, książki i meble, które można oglądać na stałej wystawie oraz w Izbie Muzealnej w Łowkowicach (istniejącej w domu, w którym Jan Dzierżon spędził ostatnie lata życia – obecnie Stacja Pszczelarska).

        Urodził się Polakiem, czerpał doświadczenia z polskiego pszczelarstwa, zdobywał wiedzę w kręgu nauki i kultury niemieckiej, bronił się jednakże przed zakwalifikowaniem Jego dorobku do kreślonej nacji, gdyż jak twierdził nauka nie zna granic, jest własnością wspólną.

         Jest jedynym Ślązakiem, który osiągnął za życia rozgłos światowy. Jest też jedyną postacią spośród Ślązaków, których osiągnięcia należą do dorobku obu kultur: polskiej i niemieckiej.

          Spełnia Jan Dzierżon wszystkie warunki, aby nie dzielić Polaków i Niemców, ale łączyć oba sąsiednie narody.

Jan Dzierżon na zjeździe pszczelarskim, Budapeszt 1892r.

Jan Dzierżon, zdjęcie