Kluczbork.pl

 
Kluczbork.pl » Historia » Więcej o historii Kluczborka » Strona 1 » Strona 2 » Strona 3 » Strona 4

Opracowano na podstawie tekstu p. Janiny Baj



Panorama miasta, sztych F.B. Wernera 1768r.
Panorama miasta, sztych F.B.Wernera, 1768r.

        Kluczbork leży nad Stobrawą, prawym dopływem Odry, w miejscu, gdzie rzeka przepływa przez pasmo lasów zwane Przesieką, na starym szlaku solnym, który prowadził z Krakowa do Wrocławia.
Założenie miasta wiąże się z zakonem krzyżowców z czerwoną gwiazdą, który powstałą prawdopodobnie w czasie wypraw krzyżowych do Palestyny, gdzie poza walką z muzułmanami otaczał opieką pielgrzymów, stąd często określany mianem Szpitalników. Na początku XIII wieku przeniósł się do Austrii, Czech i Moraw, a sprowadzony również na Śląsk - do Wrocławia - przez księżnę Annę, przeszedł do życia klasztornego, zajmując się chorymi i prowadząc szpitale.
Krzyżowcy otrzymali od księcia wrocławskiego Henryka III w 1253 roku zezwolenie na lokację miasta na prawie niemieckim, w miejscu gdzie istniała osada targowa wzmiankowana już w 1252r. jako Cruceburch. 
Kiedy jednak założyli kilka wsi w okolicy, a nie zdołali lokować miasta, książę Henryk IV Probus biorąc Kluczbork pod swoją opiekę, w 1274r. wystawił przywilej lokacji miasta.
Od tego momentu rozpoczynają się jego dzieje polityczne.
Od 1293 roku Kluczbork należał do księstwa głogowskiego, od 1312 do oleśnickiego, od 1323 był w księstwie legnicko - brzeskim, w latach 1331 - 1356 jako zastaw u króla Polski Kazimierza Wielkiego. Podczas wojen husyckich miasto opanowali husyci pod wodzą rycerza polskiego Dobka Puchały cieszącego się poparciem mieszkańców.
Następnie Kluczbork był ponownie kilkakrotnie oddawany w zastaw i sprzedawany. Od 1536 roku aż do wygaśnięcia piastowskiej linii brzeskiej był w posiadaniu książąt brzeskich, lenników korony czeskiej, którzy będąc wyznawcami religii protestanckiej, wprowadzali ją stopniowo w podległych im ziemiach.

Panorama miasta, 1868r.
Panoramam miasta, 1868r.

        W czasie wojny trzydziestoletniej (1618 - 1648) miasto podupadło ponieważ było wielokrotnie plądrowane przez przechodzące tędy wojska. Kluczbork udzielił schronienia w latach 1660 - 1671 arianom przybyłym z Polski, którzy zorganizowali tutaj dwukrotnie swoje synody w 1663 i 1668 roku.
Po śmierci ostatniego księcia legnicko - brzeskiego Jerzego Wilhelma w 1675r., Kluczbork przeszedł pod bezpośredni zarząd cesarza austriackiego Leopolda I, a po 1740r. wraz z całym Śląskiem znalazł się w granicach państwa pruskiego. Rozpoczął się okres dominacji kultury niemieckiej w wyniku kolonizacji fryderycjańskiej oraz administracyjnych zarządzeń władz pruskich, szczególnie ostrych w czasie tzw. kulturkampfu.
        W 1816r, miasto stało się siedzibą władz powiatowych. W połowie XIX wieku rozpoczęła się budowa dróg bitych i kolejowych, dzięki czemu Kluczbork stał się ważnym węzłem kolejowym w północnej części rejencji opolskiej, do której włączono go w 1820.
Jednocześnie rozwijało się szkolnictwo podstawowe i średnie, w nawiązaniu do tradycji XVI/XVII wieku, gdy szkoły miejskie w Byczynie i w Kluczborku cieszyły się doskonałą opinią na Śląsku.
        W 1858r, zostało otwarte ewangelickie seminarium nauczycielskie mające kształcić nauczycieli władających zarówno polskim jak i niemieckim językiem, a w 1860 rozpoczęła kształcenie miejska szkoła średnia, przekształcona w 1873r. w gimnazjum humanistyczne, które w 1877 otrzymało nowo wzniesiony gmach szkolny.
W mieście żyli zgodnie ewangelicy katolicy i wyznawcy judaizmu. Działały różne towarzystwa oświatowe i charytatywne. Został zbudowany szpital miejski (1848) i miejski zakład gazowy (1867), powstał ewangelicko - luterański zespół leczniczy "Betania" (1888), wzniesiono budynek poczty (1891) i gmach sądu (1895), działał prowincjonalny zakład dla umysłowo chorych. Koniec XIX i początek XX wieku przyniósł miastu mającemu dotąd charakter rolniczy, początki rozwoju przemysłowego bowiem powstały browary, drukarnia, przędzalnia, cukrownia, cegielnia, nowoczesna rzeźnia, fabryka mebli i zakład wyrobów metalowych.
W latach 1907 - 1908 zostaje przeprowadzona w mieście sieć wodociągowa i kanalizacyjna, znacznie później powstaje elektrownia nad Stobrawą.
Po I wojnie światowej wraz z całym powiatem obejmującym Wołczyn, Byczynę oraz gminy wiejskie, stał się terenem przygranicznym bowiem kilkanaście kilometrów od miasta przebiegała granica Republiki Weimarskiej z Polską. Po podziale Górnego Śląska w październiku 1921 roku powiat kluczborski w całości pozostał w obrębie państwa niemieckiego - od 1933 Rzeszy Niemieckiej, aż do 20 stycznia 1945, gdy do miasta wkroczyły wojska radzieckie I Frontu Ukraińskiego. Oficjalnie władze polskie przejęły Kluczbork wraz z całym Śląskiem Opolskim 18 marca 1945 roku.

        W wiekach średnich, gdy powstawały miasta, herb stanowił charakterystyczną oznakę i symbol życia miejskiego. Pojawiał się na pieczęci miejskiej, którą uwierzytelniano dokumenty wystawiane przez władze miejskie, z czasem zaczął występować jako element dekoracyjny na reprezentacyjnych obiektach, a także na innych przedmiotach bądź wyrobach charakterystycznych dla danego miasta i wtedy otrzymał swoje barwy.

Pieczęć miejska XIV w.

Pieczęć miejska XIV w.

Współczesny herb miejski.

Współczesny herb miejski.

        W herbie Kluczborka, ustalonym w swej postaci już w XIV wieku, a znanym z najstarszej pieczęci z 1376 roku, widnieje w polu tarczy herbowej zamek o trzech wieżach blankowanych i bramie o otwartych wrotach. Nad wieżami i nad bramą występują krzyże, zaś dokoła tarczy trzy gwiazdy.

        Mennica w Kluczborku czynna była za Bolesława III (1296 - 1351), księcia legnicko-brzeskiego. Znany jest srebrny kwartnik wybity w 1321 roku, o śr. 19mm i wadze 1,58 g.
W 1621r. na mocy przywileju udzielonego przez księcia Jana Christiana, pierwszym zarządcą wznawiającej działalność mennicy został Kasper Wecker, a od połowy 1622 Błażej Pförtner. Stemple przygotowywał wrocławski złotnik Fryderyk Schönau. Awers większości monet ukazuje popiersie ówczesnego księcia Jana Christiana z napisem (z różnymi skrótami): D/EI/ G/RATIA/ IOHAN CHRISTIAN DUX SILES/ IAE/ LIGNI/CENSIS/ ET BREG/ENSIS/.
Na rewersach spotyka się śląskiego orła bądź połączone herby Brzegu i Legnicy, a napis pełny lub skrócony brzmi MO/NET/\/ NO/VA/ ARGENT/EA/ CRUCIBU/ RGENSIS/ 1621 lub 1622.

        Kluczbork posiada tradycyjny układ urbanistyczny, tzw. śląski typ rozplanowania, oparty na owalnicowym rozdwojeniu drogi głównej przechodzącej przez śródmieście. Otoczony murami obronnymi miał kształt wrzecionowaty rozciągnięty w kierunku wschód - zachód. Zachowane do dziś, głównie w południowej części miasta, mury zostały wzniesione, prawdopodobnie pod koniec XIV wieku z cegły gotyckiej w układzie tzw. polskim, na podmurówce kamiennej z otoczaków. Opasywały miasto tylko z trzech stron, gdyż od strony północnej znajdowała się drewniana palisada z fosą i naturalne przeszkody jak mokradła i bagna.
        Ulice wychodzące z czterech narożników prostokątnego rynku zbiegały się niegdyś przy dwóch, nieistniejących już, bramach miejskich, od wschodu Polskiej, od zachodu Niemieckiej. Przed miastem rozciągały się przedmieścia, których nazwy pochodziły od bram. Poza murami miasta, w kierunku południowo - wschodnim rozprzestrzeniał się duży staw Zamkowy, sięgający po krawędź lasu miejskiego. Zarybiony, o pow. ok. 200 morgów stanowił dawniej własność książęcą. W połowie XIX stulecia, będąc własnością państwa pruskiego, został zasypany i sprzedany jako ziemia uprawna mieszkańcom Kluczborka.

Strona 1 » Strona 2 » Strona 3 » Strona 4

© 2003-2010 Urząd Miejski w Kluczborku
 Dodaj do ulubionych |  Ustaw jako startowa  | Plan MiastaNapisz do nas | Redakcja